Ấn Độ và châu Âu khó tự chủ năng lượng mặt trời thiếu Trung Quốc

Thách thức từ nỗ lực thoát ly nguồn cung năng lượng mặt trời Trung Quốc

Vào cuối năm 2025, Italy đã thực hiện một bước đi táo bạo khi phân bổ hơn 1,1 GW công suất điện mặt trời cho 88 dự án. Điểm đặc biệt của cuộc đấu giá này là chỉ chấp nhận các thiết bị không có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tuy nhiên, cái giá của sự tự chủ không hề rẻ. Dữ liệu từ Cơ quan Dịch vụ điện lực Italy (GSE) cho thấy mức giá trúng thầu trung bình đạt 66,38 EUR/MWh, cao hơn 17% so với các cuộc đấu giá thông thường.

Khoản chi phí tăng thêm này cho thấy quyết tâm của Rome trong việc giảm phụ thuộc vào Bắc Kinh. Dù vậy, thực tế vẫn rất khắc nghiệt: hơn 90% mô-đun pin mặt trời tại Liên minh châu Âu (EU) hiện vẫn là hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, cho thấy các lựa chọn thay thế vẫn còn vô cùng hạn hẹp.

Sự thống trị tuyệt đối của Bắc Kinh trong chuỗi giá trị

Hiện nay, Trung Quốc đang kiểm soát hơn 80% sản lượng linh kiện điện mặt trời trên toàn thế giới. Quốc gia này nắm giữ vị thế độc tôn ở mọi công đoạn, từ sản xuất polysilicon, tấm wafer đến các tấm pin và mô-đun hoàn thiện. Lợi thế về quy mô đã giúp giảm chi phí năng lượng sạch toàn cầu, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực tâm lý lớn cho giới chức Brussels và New Delhi.

Theo chuyên gia Ajay Srivastava từ Sáng kiến Nghiên cứu thương mại toàn cầu, sự hiện diện của Trung Quốc bao trùm gần như mọi mắt xích quan trọng nhất của ngành công nghiệp này.

Ấn Độ bứt tốc trong cuộc đua nội địa hóa

Ấn Độ đang chuyển mình mạnh mẽ từ một bên nhập khẩu thuần túy sang quốc gia sản xuất. Đến đầu năm 2026, năng lực sản xuất mô-đun của quốc gia Nam Á này đã chạm mốc 172 GW, trong khi công suất sản xuất pin mặt trời cũng tăng vọt lên 30 GW.

Thành quả này có được nhờ chiến lược "Sản xuất tại Ấn Độ" cùng các hàng rào thuế quan và phi thuế quan nghiêm ngặt. Ông Sanjay Varghese từ ReNew chia sẻ rằng, chương trình khuyến khích sản xuất (PLI) trị giá 2,5 tỷ USD đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Nếu 5 năm trước Ấn Độ phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc, thì nay họ đã tự chủ 100% mô-đun và 50% pin mặt trời tiêu dùng nội địa.

Trong 5-7 năm tới, New Delhi đặt mục tiêu kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ silicon luyện kim đến mô-đun hoàn thiện. Giám đốc SolarPower Europe, ông Dries Acke, nhận định rằng Ấn Độ thậm chí có thể sớm trở thành cường quốc xuất khẩu thiết bị năng lượng mặt trời.

Những rào cản kỹ thuật và kinh tế chưa thể vượt qua

Mặc dù có những bước tiến dài, nhưng tấm wafer vẫn là điểm yếu chí mạng. Khoảng 99% tấm wafer quang điện toàn cầu vẫn ra lò từ các nhà máy Trung Quốc. Các doanh nghiệp Trung Quốc sở hữu lợi thế quy mô khổng lồ, cho phép họ bán sản phẩm với mức giá thấp hơn cả chi phí sản xuất của các đối thủ mới.

Bên cạnh đó, việc sản xuất tại Ấn Độ vẫn phải dựa vào máy móc và công nghệ lõi từ Bắc Kinh. Tại châu Âu, bài toán còn phức tạp hơn. Đức đặt mục tiêu 80% điện tái tạo vào năm 2030 nhưng ngành sản xuất mô-đun nội địa đang dần thu hẹp, chỉ còn tồn tại ở các thị trường ngách như bộ biến tần hay hệ thống lưu trữ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc