Giải pháp năng lượng châu Âu: Thị trường chung hay tự chủ?

Theo Giáo sư Brigitte Granville từ Đại học Queen Mary London, Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt với một thách thức kép: vừa phải nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp, vừa phải duy trì sự gắn kết giữa các quốc gia thành viên trong chính sách năng lượng.

Gánh nặng chi phí năng lượng kìm hãm sản xuất

Các cuộc xung đột địa chính trị gần đây đã bộc lộ sự tổn thương của châu Âu khi phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở nguồn cung mà còn ở chi phí. Hiện nay, giá điện tại lục địa già đang cao gấp đôi so với Mỹ và Trung Quốc, tạo nên làn sóng phi công nghiệp hóa mạnh mẽ. Các ngành thâm dụng năng lượng như thép, hóa chất và phân bón đang dần suy yếu, đồng thời đe dọa cả những lĩnh vực tương lai như trí tuệ nhân tạo (AI) vốn cần nguồn điện khổng lồ.

Dù đã đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, châu Âu vẫn vướng vào sự phụ thuộc mới: chuỗi cung ứng linh kiện từ Trung Quốc. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt hạ tầng truyền tải và tính bất ổn của điện gió, điện mặt trời buộc EU phải duy trì các hệ thống dự phòng tốn kém, khiến hóa đơn tiền điện của người tiêu dùng không ngừng tăng cao.

Bất cập từ cơ chế định giá điện chung của EU

Thị trường điện EU hiện vận hành theo mô hình chi phí cận biên, nơi mức giá được quyết định bởi nguồn năng lượng đắt nhất (thường là khí đốt). Điều này tạo ra một nghịch lý: các quốc gia có nguồn điện sạch giá rẻ như Pháp (hạt nhân) hay Tây Ban Nha (mặt trời) lại không được hưởng lợi tối đa từ lợi thế của mình.

Pháp, với hệ thống điện hạt nhân tự chủ, đang cảm thấy bị thiệt thòi khi phải chia sẻ gánh nặng giá cao với các nước láng giềng. Đây không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là ngòi nổ chính trị, có thể trở thành tâm điểm trong các kỳ bầu cử sắp tới tại quốc gia này.

GS. Granville cho rằng việc hội nhập kinh tế một cách máy móc có thể gây phản tác dụng, đe dọa sự ổn định chính trị của toàn khối nếu không tính đến đặc thù của từng thành viên.

Thử nghiệm cấp quốc gia: Lối thoát tiềm năng

Thay vì áp đặt một khuôn mẫu chung, châu Âu có thể cần cho phép các quốc gia tự triển khai những mô hình năng lượng riêng biệt. Sự cạnh tranh giữa các chiến lược nội bộ sẽ thúc đẩy việc tìm ra giải pháp tối ưu nhất cho từng khu vực địa lý. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha đã chứng minh sự thành công nhất định trong việc tận dụng năng lượng mặt trời, trong khi Anh lại gặp khó khăn do đầu tư thiếu trọng điểm.

Một thị trường lý tưởng có lẽ không phải là sự hợp nhất hoàn toàn, mà là nơi mỗi nước tự chịu trách nhiệm về lộ trình chuyển đổi của mình, kết hợp với một cơ chế định giá carbon chặt chẽ từ EU để đảm bảo công bằng.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc