Thương mại hóa năng lượng nhiệt hạch Mỹ Trung và Châu Âu

Kỷ nguyên năng lượng nhiệt hạch: Cuộc cạnh tranh chiến lược toàn cầu

Công nghệ phản ứng tổng hợp hạt nhân (nuclear fusion) đang trở thành trọng tâm của cuộc cách mạng công nghệ trong thế kỷ XXI. Trước áp lực từ nhu cầu điện năng khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo (AI) và mục tiêu chuyển đổi xanh, các doanh nghiệp đang ráo riết chạy đua để thương mại hóa nguồn năng lượng sạch, an toàn và gần như vô tận này.

Thị trường tiềm năng trị giá hàng trăm tỷ USD

Quá trình điện khí hóa toàn cầu và sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI đang đẩy nhu cầu năng lượng lên mức kỷ lục. Phản ứng tổng hợp hạt nhân được kỳ vọng là lời giải tối ưu cho bài toán này. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), quy mô ngành công nghiệp nhiệt hạch có thể vượt ngưỡng 350 tỷ USD vào năm 2050.

Khác với điện hạt nhân truyền thống, công nghệ nhiệt hạch không phát thải khí nhà kính, không phụ thuộc vào thời tiết và có mức độ an toàn cực cao với lượng chất thải phóng xạ tối thiểu. Chính những ưu thế vượt trội này đã thu hút sự chú ý đặc biệt từ các siêu cường kinh tế.

Sự trỗi dậy của khu vực tư nhân trong cuộc đua công nghệ

Trong quá khứ, nghiên cứu nhiệt hạch chủ yếu dựa vào các dự án công lập như ITER tại Pháp. Tuy nhiên, dự án này đang đối mặt với tình trạng chậm tiến độ và dự kiến chỉ vận hành vào khoảng năm 2034 - 2036. Hiện nay, động lực chính đang chuyển sang khu vực tư nhân với 77 doanh nghiệp đang hoạt động trên toàn thế giới.

Mỹ hiện dẫn đầu với 42 doanh nghiệp, theo sau là Trung Quốc (8), Anh (6) và Đức (4). Tính đến cuối năm 2025, dòng vốn tư nhân đổ vào lĩnh vực này đạt gần 13 tỷ Euro, tăng trưởng 30% chỉ trong nửa cuối năm 2025. Đáng chú ý, hơn 53% nguồn vốn này tập trung tại Mỹ, tạo ra nhiều "kỳ lân" công nghệ có định giá trên 1 tỷ USD.

Nguy cơ châu Âu tụt hậu trước sức mạnh của Mỹ và Trung Quốc

Dù sở hữu những nền tảng nghiên cứu lâu đời, châu Âu chỉ mới thu hút được khoảng 700 triệu Euro vốn đầu tư, một con số khá khiêm tốn so với các đối thủ. Tại Mỹ, các tập đoàn công nghệ lớn như Google và Microsoft, cùng những cá nhân như Sam Altman (OpenAI), đang rót hàng trăm triệu USD vào các startup nhiệt hạch như TAE Technologies hay Helion Energy.

Ngược lại, Trung Quốc đang tận dụng tối đa nguồn lực đầu tư từ chính phủ để bứt tốc. Điều này đặt châu Âu trước nguy cơ lặp lại kịch bản tụt hậu trong các ngành công nghệ cốt lõi như bán dẫn hay xe điện.

Hy vọng từ hệ sinh thái công nghệ Đức

Mặc dù gặp khó khăn về vốn, các chuyên gia như Giáo sư Markus Roth tin rằng Đức vẫn có cơ hội nhờ hệ sinh thái kết nối chặt chẽ giữa nghiên cứu và công nghiệp. Startup Focused Energy của Đức đang phát triển công nghệ nhiệt hạch bằng laser, một hướng đi triển vọng đã được kiểm chứng tính khả thi tại Mỹ năm 2022.

Chính phủ Đức đã cam kết đầu tư 2 tỷ Euro và xác định đây là một trong sáu công nghệ chiến lược. Dự kiến, nguyên mẫu lò phản ứng thương mại của Focused Energy sẽ hoàn thiện vào năm 2037, hướng tới vận hành nhà máy điện đầu tiên vào đầu thập niên 2040.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Nguồn tham khảo: Xem bài viết gốc